പാക്കിസ്ഥാനെ ആശ്രയിക്കാതെ മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും യൂറോപ്പിലേക്കും സുരക്ഷിതമായ ഒരു വ്യാപാരപാത തുറക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഇന്ത്യ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രപ്രധാന പദ്ധതിയാണ് ഇറാന്റെ ചബഹാർ തുറമുഖം. പാക്കിസ്ഥാനിൽ ചൈന നിർമിച്ച ഗ്വാദർ തുറമുഖത്തിന് തൊട്ടടുത്താണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതിനാൽ തന്നെ ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച് ഇതിന് വലിയ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ, റഷ്യ, അർമേനിയ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് ചരക്കുനീക്കം സുഗമമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കവാടമാണിത്. കൂടാതെ, പരമ്പരാഗതമായ സൂയസ് കനാൽ വഴിയുള്ള പാതയെ അപേക്ഷിച്ച് രണ്ടാഴ്ചയോളം യാത്രാസമയം ലാഭിക്കാൻ കഴിയുന്ന ‘ഇന്റർനാഷണൽ നോർത്ത്-സൗത്ത് ഗതാഗത ഇടനാഴിയുടെ’ (INSTC) ഭാഗമാണ് ചബഹാർ എന്നത് ഈ പദ്ധതിയുടെ മൂല്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നാൽ, കഴിഞ്ഞ കുറച്ചുകാലമായി അമേരിക്ക ഇറാനുമേൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങൾ ചബഹാർ തുറമുഖത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായി മാറി. ട്രംപ് ഭരണകൂടം ഇതിനുള്ള ഉപരോധ ഇളവുകൾ റദ്ദാക്കിയതോടെ വലിയ പ്രതിസന്ധിയാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. ഇന്ത്യയുടെ നിരന്തരമായ നയതന്ത്ര ഇടപെടലുകളെ തുടർന്ന് താൽക്കാലികമായി ഇളവുകൾ നീട്ടിക്കിട്ടിയെങ്കിലും, പിന്നീട് വന്ന യുദ്ധസമാനമായ സാഹചര്യങ്ങളും പ്രതിസന്ധി ഇരട്ടിയാക്കി. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം താൽക്കാലികമായി ഒരു ഇറാനിയൻ കമ്പനിക്ക് കൈമാറാൻ ഇന്ത്യ ആലോചിക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ വന്നിരുന്നെങ്കിലും കേന്ദ്രസർക്കാർ അത് നിഷേധിച്ചിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിൽ ഒരു സമാധാന കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചതോടെ ചബഹാറിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതീക്ഷകൾക്ക് പുതിയ ജീവൻ വെച്ചിരിക്കുകയാണ്. 2024-ൽ ഒപ്പുവെച്ച 10 വർഷത്തെ ദീർഘകാല കരാർ പ്രകാരം ഇന്ത്യ പോർട്ട്സ് ഗ്ലോബൽ ലിമിറ്റഡ് (IPGL) എന്ന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനത്തിനാണ് നിലവിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന്റെ നിർമാണ-നിയന്ത്രണ ചുമതലയുള്ളത്. ഇതിനോടകം തന്നെ ഏകദേശം 3000 കോടി രൂപയുടെ വലിയൊരു നിക്ഷേപം ഇന്ത്യ ഈ പദ്ധതിയിൽ നടത്തിക്കഴിഞ്ഞു. പുതിയ ആഗോള സാഹചര്യങ്ങൾ അനുകൂലമാകുന്നതോടെ ഈ നിക്ഷേപം പൂർണ്ണമായി ഫലം കാണുമെന്നും ഇന്ത്യയുടെ ‘ഇറാൻ തുറുപ്പുചീട്ട്’ ശക്തമായി തിരിച്ചുവരുമെന്നുമാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
