ചില ആളുകൾക്ക് വിമാനയാത്രയാണ് ഏറ്റവും വേഗതയേറിയതും സൗകര്യപ്രദവുമായ മാർഗ്ഗം. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്ക്, ഒരു ജനൽക്കാഴ്ചയും, മാറിമറിയുന്ന പ്രകൃതിഭംഗിയും, സഹയാത്രികരുമായുള്ള സംഭാഷണങ്ങളും, പാളത്തിലൂടെയുള്ള ട്രെയിനിന്റെ താളാത്മകമായ ശബ്ദവുമെല്ലാമാണ് യഥാർത്ഥ യാത്ര. വിമാനയാത്ര മണിക്കൂറുകൾ ലാഭിക്കുമെങ്കിൽ പോലും, പലരും ഇപ്പോഴും ട്രെയിൻ യാത്ര തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർക്ക് വിമാനത്തോട് വെറുപ്പാണെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ പറക്കാൻ പേടിയാണെന്നോ കരുതാൻ എളുപ്പമാണ്.

എന്നാൽ, ഇതിന് പിന്നിലെ കാരണം വളരെ വിപുലമാണെന്നാണ് മനഃശാസ്ത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ട്രെയിൻ യാത്ര ചിലർക്ക് ഇത്രയധികം സംതൃപ്തി നൽകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ നിരവധി മനഃശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് സാധിക്കും. ട്രെയിൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന എല്ലാവർക്കും ഒരേ വ്യക്തിത്വമോ ലക്ഷ്യമോ ആണുള്ളതെന്ന് ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. യാത്രാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ ചെലവ്, സൗകര്യം, പ്രാപ്യത, പാരിസ്ഥിതിക മൂല്യങ്ങൾ, മുൻകാല അനുഭവങ്ങൾ, ആരോഗ്യസ്ഥിതി, വ്യക്തിപരമായ താൽപ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ട്.

യാത്ര തന്നെ ഒരു സമ്മാനമായി മാറുന്നു

എഡ്വേർഡ് ഡെസിയും (Edward Deci) റിച്ചാർഡ് റയാനും (Richard Ryan) ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ച ‘സെൽഫ്-ഡിറ്റർമിനേഷൻ തിയറി’ (Self-Determination Theory) ഇതിനൊരു വിശദീകരണം നൽകുന്നുണ്ട്. സ്വയംഭരണാധികാരവും ആനന്ദവും പോലുള്ള മാനസിക ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആളുകൾ കൂടുതൽ ഉത്സാഹഭരിതരാകുന്നു എന്നാണ് ഈ സിദ്ധാന്തം പറയുന്നത്.

ട്രെയിൻ യാത്രകൾ യാത്രക്കാർക്ക് നടക്കാനും, വായിക്കാനും, ജോലി ചെയ്യാനും, സുഖമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും, അല്ലെങ്കിൽ കാഴ്ചകൾ ആസ്വദിക്കാനുമുള്ള വലിയ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു. ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്രയും വേഗം എത്തിച്ചേരുന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന വിമാനയാത്രയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ട്രെയിൻ യാത്രകൾ ആ അനുഭവത്തിന്റെ തന്നെ ഭാഗമായി മാറുന്നു. സ്വിസ് ആൽപ്സിലൂടെയോ ജാപ്പനീസ് ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയോ യാത്ര ചെയ്യുന്ന ഒരാൾക്ക്, ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തോളം തന്നെ പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരിക്കും അവിടുത്തെ കാഴ്ചകളും.

നിയന്ത്രണബോധം മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുന്നു

മനസ്സിന്റെ സമാധാനത്തിന് ‘പെർസീവ്ഡ് കൺട്രോൾ’ (Perceived Control – തങ്ങൾ വിചാരിച്ചാൽ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാം എന്ന തോന്നൽ) വലിയൊരു പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ പണ്ടേ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ട്രെയിൻ സ്റ്റേഷനുകളിൽ യാത്ര പുറപ്പെടുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് എത്തിച്ചേരാനും, സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കാനും, ചുറ്റുപാടുകളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരായിരിക്കാനും യാത്രക്കാർക്ക് സാധിക്കുന്നു.

എന്നാൽ വിമാനയാത്രയിൽ കനത്ത സുരക്ഷാ പരിശോധനകൾ, ബോർഡിംഗ് നടപടിക്രമങ്ങൾ, വിമാനത്തിനുള്ളിൽ കയറിക്കഴിഞ്ഞാൽ പരിമിതമായ ചലനസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയുണ്ട്. ചില ആളുകൾക്ക്, തങ്ങളുടെ ചുറ്റുപാടുകളിൽ കൂടുതൽ നിയന്ത്രണമുണ്ടെന്ന തോന്നൽ ട്രെയിൻ യാത്രയെ കൂടുതൽ ശാന്തവും മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറഞ്ഞതുമാക്കുന്നു. ഈ താൽപ്പര്യം അവർക്ക് പറക്കാനുള്ള പേടിയുണ്ടെന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല.

സാവധാനത്തിലുള്ള യാത്രകൾ വർത്തമാനകാലത്തിൽ ജീവിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു

‘മൈൻഡ്‌ഫുൾനെസ്’ (Mindfulness – പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടെയിരിക്കൽ) നെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഭാവിയെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം ആകുലപ്പെടാതെ വർത്തമാന നിമിഷത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ ആളുകൾക്ക് കൂടുതൽ മാനസിക സുഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്നാണ്. ട്രെയിൻ യാത്രകൾ സ്വാഭാവികമായും ഈയൊരു മാനസികാവസ്ഥയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

മാറിമറിയുന്ന പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ നോക്കിയിരിക്കുന്നത്, ജനലിനരികിലിരുന്ന് വായിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് യാത്രക്കാരെ നിശബ്ദമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നത് എന്നിവയെല്ലാം മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാനുള്ള അവസരങ്ങൾ നൽകുന്നു. പല യാത്രികരും ട്രെയിൻ യാത്രകൾ ആശ്വാസകരമാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്, യാത്ര വെറുതെ സഹിച്ചുതീർക്കേണ്ട ഒന്നല്ല, മറിച്ച് അർത്ഥവത്തായ ഒന്നായി മാറുന്നത് കൊണ്ടാണ്.

പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ മാനസികോന്മേഷം നൽകുന്നു

പരിസ്ഥിതി മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരായ റേച്ചലും സ്റ്റീഫൻ കപ്ലാനും വികസിപ്പിച്ച ‘അറ്റൻഷൻ റീസ്റ്റോറേഷൻ തിയറി’ (ART – Attention Restoration Theory) ആണ് ഇതിനുള്ള മറ്റൊരു വിശദീകരണം. പ്രകൃതിഭംഗി കാണുന്നത് കഠിനമായ മാനസിക അധ്വാനത്തിന് ശേഷം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള കഴിവിനെ വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്ന് ഈ സിദ്ധാന്തം പറയുന്നു.

ട്രെയിൻ യാത്രകൾ കാടുകൾ, നദികൾ, മലനിരകൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, വയലുകൾ എന്നിവയുടെ തുടർച്ചയായ കാഴ്ചകൾ സമ്മാനിക്കുന്നു. ഈ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്ക് മാനസിക ക്ഷീണം കുറയ്ക്കാനും വൈകാരിക ഉന്മേഷം കൂട്ടാനും കഴിയുമെന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആറ് മണിക്കൂർ ട്രെയിനിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ, യാത്ര ദൈർഘ്യമേറിയതാണെങ്കിലും അതിശയകരമായ രീതിയിൽ ഉന്മേഷത്തോടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിയേക്കാം.

നല്ല ഓർമ്മകൾ ഭാവിയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു

ഇവാൻ പാവ്‌ലോവ് അവതരിപ്പിച്ച ‘ക്ലാസിക്കൽ കണ്ടീഷനിംഗ്’ (Classical Conditioning) സിദ്ധാന്തപ്രകാരം, ആവർത്തിച്ചുള്ള നല്ല അനുഭവങ്ങൾ ശാശ്വതമായ വൈകാരിക ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. കുട്ടിക്കാലത്ത് കുടുംബത്തോടൊപ്പം ട്രെയിനിൽ യാത്ര ചെയ്ത ഒരാൾ ട്രെയിനുകളെ സുഖസൗകര്യങ്ങളുമായും, ആവേശവുമായും, സ്നേഹബന്ധങ്ങളുമായും ബന്ധിപ്പിച്ചേക്കാം. ആ മനോഹരമായ ഓർമ്മകൾ, വേഗതയേറിയ മറ്റ് യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങൾ ലഭ്യമാണെങ്കിൽ പോലും, പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷവും അവരുടെ യാത്രാ താൽപ്പര്യങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കും.

വ്യക്തിത്വം യാത്രാ താൽപ്പര്യങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തിയേക്കാം

‘ബിഗ് ഫൈവ് പേഴ്സണാലിറ്റി ട്രെയ്റ്റ്സ്’ (Big Five Personality Traits) നെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, പുതിയ അനുഭവങ്ങളോട് ആഭിമുഖ്യമുള്ളവർ (Openness to Experience) പുതിയ സംസ്കാരങ്ങളും കാഴ്ചകളും ചുറ്റുപാടുകളും പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നാണ്.

ഇത്തരം വ്യക്തികൾക്ക്, ട്രെയിൻ യാത്രയുടെ പതുക്കെയുള്ള വേഗത നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കും പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾക്കും കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ നൽകുന്നു. അതേസമയം, എല്ലാറ്റിനും ഉപരിയായി സമയലാഭത്തിന് വില കൽപ്പിക്കുന്ന ആളുകൾ സ്വാഭാവികമായും വിമാനയാത്ര ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ഒരു താൽപ്പര്യവും മറ്റൊന്നിനേക്കാൾ മാനസികമായി ശ്രേഷ്ഠമല്ല. അവ കേവലം വ്യത്യസ്ത മുൻഗണനകളെ മാത്രമാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

ട്രെയിനുകളെ സ്നേഹിക്കുന്നത് വിമാനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടല്ല

ട്രെയിൻ പ്രേമികൾ വിമാനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നത് അവർക്ക് പേടിയുള്ളതുകൊണ്ടാണെന്നത് ഒരു പൊതുവായ തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്. മനഃശാസ്ത്രം ഈ നിഗമനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ല.

സ്ഥിരമായി വിമാനത്തിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്ന പലരും വിനോദയാത്രകൾക്കായി ട്രെയിനുകളും ആസ്വദിക്കാറുണ്ട്. കൂടുതൽ ലെഗ്‌റൂം (സ്ഥലം), കുറഞ്ഞ യാത്രാ നടപടിക്രമങ്ങൾ, മനോഹരമായ റൂട്ടുകൾ, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദപരമായ ഗുണങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷം എന്നിവയുള്ളതുകൊണ്ടാണ് മറ്റുള്ളവർ ട്രെയിനുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ചുരുക്കത്തിൽ, പ്രായോഗികവും മനഃശാസ്ത്രപരവുമായ ഘടകങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ചേർന്നാണ് നമ്മുടെ യാത്രാ താൽപ്പര്യങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.