പാസ്‌പോർട്ട് ഒരിക്കലും പൗരത്വത്തിനുള്ള അന്തിമ തെളിവായി കണക്കാക്കിയിട്ടില്ലെന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ വ്യാഴാഴ്ച വ്യക്തമാക്കി. ഈ വിഷയത്തിൽ അടുത്തിടെ പുതിയ നയപരമായ മാറ്റങ്ങളൊന്നും വരുത്തിയിട്ടില്ലെന്നും കഴിഞ്ഞ 12 വർഷമായി ഇതേ നിലപാടാണ് തുടരുന്നതെന്നും സർക്കാർ അറിയിച്ചു. പാസ്‌പോർട്ട് എന്നത് പ്രാഥമികമായി ഒരു യാത്രാ രേഖ മാത്രമാണെന്നും അതിനെ പൗരത്വത്തിന്റെ കൃത്യമായ തെളിവായി കാണാൻ കഴിയില്ലെന്നും വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം വ്യക്തമാക്കിയതിന് പിന്നാലെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾ കൊഴുത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഈ ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണം.
പൊതുതാൽപ്പര്യം മുൻനിർത്തി ആവശ്യമെന്ന് തോന്നിയാൽ ഇന്ത്യൻ പൗരനല്ലാത്ത ഒരു വ്യക്തിക്കും പാസ്‌പോർട്ടോ യാത്രാ രേഖയോ നൽകാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് അധികാരം നൽകുന്ന 1967-ലെ പാസ്‌പോർട്ട് നിയമത്തിലെ സെക്ഷൻ 20 അധികൃതർ ഇതിനായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ കൈവശം പാസ്‌പോർട്ട് ഉണ്ട് എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരാൾക്ക് പൗരത്വം സ്ഥിരീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് നിയമം വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടാതെ, പാസ്‌പോർട്ട് കൈവശം വെക്കുന്നത് പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവായി സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പ്രസ്താവിച്ച ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ 2013-ലെ വിധി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുൻകാല കോടതി ഉത്തരവുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇതിന് അടിവരയിടാനായി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ പ്രസ്താവന പുറത്തുവന്നതോടെ വലിയ രീതിയിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതികരണങ്ങളാണ് പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ ഭാഗത്തുനിന്നും ഉണ്ടായത്. പാസ്‌പോർട്ട് പോലും പൗരത്വ തെളിവായി അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ പിന്നെ ഏത് രേഖയാണ് ജനങ്ങൾ ആശ്രയിക്കേണ്ടതെന്ന് രാജ്യസഭാ എംപി കപിൽ സിബൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ ചോദ്യമുന്നയിച്ചു. പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇത്തരം സംശയങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ വോട്ടവകാശത്തെപ്പോലും ബാധിച്ചേക്കാമെന്നും അദ്ദേഹം ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഇത് പൗരത്വം എങ്ങനെ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയൊരു സംവാദത്തിന് വഴിതുറന്നു.
എന്നാൽ സർക്കാർ പുതിയ നിയമങ്ങളൊന്നും കൊണ്ടുവന്നിട്ടില്ലെന്നും, നിലവിലുള്ള നിയമ വ്യവസ്ഥകളും കോടതി വിധികളും ആവർത്തിക്കുക മാത്രമാണ് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം ചെയ്തതെന്നും ബിജെപി നേതാവ് അമിത് മാളവ്യ പ്രതികരിച്ചു. ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് 1955-ലെ പൗരത്വ നിയമപ്രകാരമാണെന്നും അല്ലാതെ ഒരൊറ്റ രേഖ മാത്രമായിട്ടല്ലെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. ജനന സർട്ടിഫിക്കറ്റ്, സ്കൂൾ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ, വോട്ടർ പട്ടിക, ഭൂമി രേഖകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഔദ്യോഗിക രേഖകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പൗരത്വം തെളിയിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പൗരന്മാരല്ലാത്തവർക്കും പാസ്‌പോർട്ട് നൽകാൻ നിയമം അനുവദിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. പൗരത്വം ഭരണഘടനയും പൗരത്വ നിയമവും അനുസരിച്ചാണ് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും, പാസ്‌പോർട്ട് ഒരു പ്രധാന തിരിച്ചറിയൽ-യാത്രാ രേഖയാണെങ്കിലും അത് പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ തെളിവല്ലെന്നും കേന്ദ്രം ആവർത്തിച്ചു വ്യക്തമാക്കി.
